گونازپورت: ديل ياراسي-٢: توتماق، توتوقلاماق، ياخالاماق، توتساق، دوستاق، تونهك، تورمه و قازامات - مئهران باهارلي
سؤزوموز
http://sozumuz.blogspot.com/2009/08/blog-post.html
گونئي آزهربايجاندا يورتداشلارين توتدو آسمالاري آرتينجا، سيخ سيخ "فيلان كس ده توتولدو" كيمي تپهرلهرله (خبهرلهرله) قارشيلاشيريق. بو جوملهده "توتولدو"كلمهسينين آنلامي، فارسجا "بازداشت شد"دور. آنجاق گونوموزده فارسجا "بازداشت شدن"ه قارشيليق توركجه "توتولماق" كلمهسينين ايشلهديلمهسي، چوخ دا اويقون دئييلدير. چونكو فارسجا "بازداشت شدن"ين چاغداش توركجهدهكي قارشيليغي "توتولماق" دئييل، "توتوقلانماق"دير.
توتماقTutmaq – توتولماقTutulmaq (گرفتن-گرفته شدن):
توركجه "توتماق" ائيلهمي (فئعلي)، فارسجا "گرفتن" آنلاميندادير، "توتولماق" ايسه بونون ائديملي (مجهول) بيچيمي اولان "گرفته شدن" دئمهكدير. "الده توتولان كيتاب"، "قوجاقدا توتولان اوشاق"، "باليق توتماق" (ماهي گرفتن)، "اليندهن توتماق" (از دستش گرفتن)، "گونهش توتولماسي" (خورشيد گرفتگي) اؤرنهكلهرينده اولدوغو كيمي. گونوموزده "توتماق" فئعليني، "دستگير كردن"، "بازداشت كردن"، ... آنلاملاريندا ايشلهتمهك - اسكي توركجهده بو آنلامدا قوللانيلسا دا- دوغرو دئييلدير. چونكو چاغداش توركجهده بو قاوراملارين- اونلارين آيريشماسينا قوشوت اولاراق- بيرهر آيري قارشيليقلاري بولونماقدادير.
توتونماقTutunmaq :
توتماق كؤكهنلي "توتونماق" فئعلي، بير نسنهنين (شئيين) ييخيلماماسي، قوپماماسي اوچون باشقا بير نسنهيه سيخيجا توتماسي دئمهكدير. "دوغدوغو اؤلكهدهن باشقا بير اؤلكهيه كؤچهن بير شخصين يئني يوردونا توتونابيلمهسي"، يا دا "بير بيتگينين قومسالليقدا كؤك ساليب توتونماسي" اؤرنهكلهرينده اولدوغو كيمي.
توتوقلاماقTutuqlamaq (بازداشت كردن):
توركجه "توتوقلاماق" فئعلي، فارسجا "بازداشت كردن" آنلاميندادير. بورادا بير شخصين ياسالار گرهيي، قانون يولويلا و ياسال گوجلهر طرهفيندهن آلينماسي و اؤزهل بير يئره (توتوق ائوينه، دوستاغا) آپاريليب يئرلهشديريلمهسي سؤز قونوسودور. اؤرنهيين: "گؤستهري سيراسيندا اونلارجا اؤيرهنجي توتوقلاندي" (دهها دانشجو در حين تظاهرات بازداشت شدند).
ياخالاماقYaxalamaq –ياخالانماقYaxalanmaq (دستگير كردن-دستگير شدن):
"ياخالاماق" فئعلي، آنلامي ياخينلاشماق اولان اسكي "ياخ.-ياق." فئعليندهن تؤرهميشدير (ياخ.+-ا+-لا). آشاغيداكي كلمهلهر ده عئيني كؤكهندهندير: ياخينYaxın (ياخ.+-ين)، ياخاYaxa (ياخ.+-ا)، ياخلاشيقYaxlaşıq ، ...
توركجه "ياخالاماق" ائيلهمي فارسجا "دستگير كردن"؛ "ياخالانماق" ائيلهمي ايسه "دستگير شدن" آنلاملاريندادير. بورادا سؤز قونوسو اولان، گنهلده قاچان و يا آختاريلان بير شخصين اله گئچيريلمهسي اولاييدير، بو شخصين كيمين طرهفيندهن و نئجه اله گئچيريلمهسي اؤنهملي دئييلدير. اؤرنهيين: "قاچان اوغرو هله ده ياخالانماييب" (دزد فراري هنوز دستگير نشده است)، "ياخالانان گؤستهريجيلهردهن اوچو، توتوقلاندي" (سه نفر از دستگيرشدگان تظاهرات، بازداشت شدند). ياخالاماق فئعلينين، "گرفتن"، "به دست آوردن"، "به چنگ آوردن" آنلاملاري دا واردير. اؤرنهيين: "آراديغي فورصهتي ياخالايامادي" (نتوانست فرصتي را كه بدنبال آن بود به دست آورد)، "پيشيك قووالاديغي قوشو ياخالادي" (گربه پرنده اي را كه بدنبالش مي دويد، گرفت).
توتوقTutuq ، توتوقلوTutuqlu (بازداشتي)؛ توتوق ائويTutuqevi (بازداشتگاه):
توركجهده ائش آنلاملي اولان "توتوق" و "توتوقلو" كلمهلهري، "بازداشتي، شخص بازداشت شده" آنلاملاريندادير. اؤرنهيين: "تورك توتوقلولارا اوسونلاري ايله گؤروشمه اولاناغي وئريلمير" (به بازداشت شدگان ترك، امكان ملاقات با خانواده هايشان داده نمي شود). "توتوقسوز يارقيلانماق" ايسه، بيريني توتوقلامادان يارقيلاماق دئمهكدير (محاكمه شدن بدون بازداشت گرديدن). بو كؤكهندهن ياپيلان "توتوق ائويTutuqevi " فارسجا "بازداشتگاه"، و "توتوقلاشماقTutuqlaşmaq " فئعلي، اله گئچمهك آنلاميندادير.
توتساقTutsaq (زنداني):
توركجه "توتساق" Tutsaq كلمهسي "توتماق" ائيلهمينه "-ساق" سون اكي اكلهنه رهك ياپيلميش و آنلامي "محبوس، زنداني"دير. (توتوقلو`نون آنلامي "بازداشتي"دير). توتساقليق دورومو اؤزهلليكله خالق گؤركسؤزونده (ادهبيياتيندا) توپلومسال بير اولكو (ايدئال) اوغروندا ساواشيم وئرهن، حاقلي بير اينسانين حاقسيزجا زيندانا آتيلماسي دورومودور.
"ساق"-"سهك" اكي: بو اك بعضهن ايستهك آنلامي وئرمهكده دير: "ارسهكƏrsәk " (اركهك دليسي قادين. بو سؤز داها سونرا فارسجايا هرزه اولاراق گئچميشدير)، ... بعضهن آددان آد دوزهلدهر: "سوساقSusaq " (سو قابي)، "داغساقDağsaq " (داغليق بؤلگه)، "تومسهكTümsәk " (قاباريق، برآمدگي)، "قورساقQursaq " (قوروقساق)، "يوكسهكYüksәk "، ... بعضهن فئعلدهن آد دوزهلدهر: "آخساقAxsaq "، "ساوساقSavsaq " (اهمالكار)، "اويساقUysaq " (ساده لوح، خنگ)... "ساق" اكي، بير سيرا آدلاردا "–يمسهك" بيرلهشيك سون اكينين پارچاسيدير: اؤرنهيين: "قورومساق Qurumsaq"، "ساريمساقSarımsaq "، "اؤلومسهكÖlümsәk "، ....
بير سيرا باشقا آدلاردا وار اولان "ساق" اكي، فرقلي كؤكهنلهردهن گلير. اؤرنهيين: "باغيرساقBağırsaq " (اصلي باغارسوق، باغيرسوق)، ديرسهكDirsәk (اصلي تيرسگهك)، .... "سارساقSarsaq " كلمهسي ايسه، "سارس."+-اق" بيچيمينده آچيقلانماليدير.
توتقونTutqun (گرفتار)
"زنداني" و "گرفتار" آنلاملاريندا ايشلهديلهن كلمهلهردهن بيري ده "توتقون" كلمهسيدير. بوراداكي دوروم بوتونويله بيرئيسهل اولوب، هئچ بير توپلومسال يؤنو يوخدور. بو كلمه تورك ديللهرينده آشاغيداكي بيچيملهره يييهدير: "توتقونTotqon " (باشقورت)، "توتقون Tutqun" (قازاق، قيرقيز، اؤزبهك، اويقور)، "توتقين Totqın" (تاتار). "توتقون"ون "زنداني" و "گرفتار"ا اك اولاراق باشقا آنلاملاري دا واردير. اؤرنهيين: "بير شئيه و يا شخصه كؤنول وئرميش، مفتون، مجلوب، مجذوب، آليشميش، باغلانميش، دوشگون، موبتهلا، عاشيق اولموش، سئودالانميش كيمسه".
توتساقلاماقTutsaqlamaq ، توتسوقماقTutsuqmaq (زنداني كردن)
بو ايكي فئعل بيريني توتساق ائتمهك آنلاميندادير. توتساقلانماق`دا بير توپلومسال دوروم، بير ايدئال سؤز قونوسودور. اؤرنهيين: "آناديلي گونونده يوزلهرجه اينساني توتساقلاديلار" (در روز زبان مادري، صدها تن را زنداني كردند). "توتسوقماقTutsuqmaq " ايسه ياخالانماق آنلاميندادير.
بولناماقBulnamaq (زنداني كردن)
اسكي توركجهده "بولناماق" فئعلي توتساقلاماق ايله عئيني آنلامدادير. ("بولناماق": اسير ائتمهك، توتساق ائتمهك، توتساق دورومونا گتيرمهك. "بولناتماقBulnatmaq ": اسير ائتديرمهك). توتساقلاما ايله بولناماق`ين آراسينداكي فرق، "بولناماق توپلومسال دئييل،" شخصي بير مساله اوچون زيندانا دوشمهكدير. اؤرنهيين: "ائشيني دؤيهن كيشيني بولناديلار" (مردي كه همسرش را كتك زده بود را زنداني كردند). بو فئعل بولون+ا+ماق شكلينده اورتايا چيخميشدير. "-ا" سون اكي، آددان ائيلهم ياپان بير اكدير. اؤرنهيين: قاناماقQanamaq (قان+-ا)، بوشاماقBoşamaq (بوش+-ا)، تونهمهكTünәmәk (تون+-ه)، قيناماقQınamaq (قين+-ا)، ...
بركلهتمهكBәrklәtmәk ، يازيقلاماقYazıqlamaq
"بركلهتمهك" ائيلهمي، توتساقلاماق ايله ائش آنلامليدير. بورادا بيرينين، سوچلو و يا سوچسوز، توتساق ائديلمهسي سؤز قونوسودور. اويسا "يازيقلاماق" ائيلهمي، بيريني سوچو اوزوندهن ياخالاماق دئمهكدير (يازيقYazıq =سوچ).
آلي قويماقAlıqoymaq ، آلي قويولماقAlıqoyulmaq
بو فئعل بيريني ياپماقدا اولدوغو و يا ياپماق ايستهدييي ايشدهن گئري توتماق، بير سوره اوچون انگهل اولماق و محروم ائتمهك آنلاملاريندادير. اؤرنهيين "سون ايللهرده ايران ايسلام جومهوريييهتي، چئشيتلي يوللارلا توركلهري بايبك تؤرهنلهرينه قاتيلماقدان آلي قويور" (در سالهاي اخير جمهوري اسلامي ايران، به روشهاي گوناگون مانع شركت تركان در مراسم قلعه باي بك مي شود).
توتو Tutu و توتاقTutaq (رهين، رهينه، گروگان):
"توتماق" فئعليندهن تؤرهنهن باشقا ايكي كلمه، "گروگان" و "رهينه" آنلاملاريندا اولان "توتو" و "توتاق" كلمهلهريدير. بو كلمهلهر "توت.+-و" و "توت.+اق" بيرلهشمهسيندهن اورتايا چيخميشدير. "توتولوق" و "توتاقليق" دورومو بير شخص و بيرئيين هر هانسي بير آنلاشما، سؤزلهشمه و يا ايستهيين يئرينه گتيريلمهسيني ساغلاماق اوچون اله گئچيريلمه اولاييدير: "توتولارين بيري قورتولدو" (يكي از گروگانها نجات يافت).
اسكي توركجهده چينجهدهن آلينميش باشقا بير "دودوDudu –توتوTutu –توتوقTutuq " كلمهسي ده واردير. چينجه اؤزگون بيچيمي "توتوك" اولان بو كلمه، اوردو قوموتاني (فرمانده)، وئرگي توپلامادان يوكوملو اولان ائل خاني و يا يوكسهك قوراملي (روتبهلي) توشهمهل (كارمند و مامور) دئمهكدير. توتاق`ين باشقا آنلاملاريندان بيري ده، بير نسنهنين توتولاجاق يئريدير (توتاجاق، دسته).
تيلTıl (اسير)
"تيل" كلمهسي، ساواش سيراسيندا دوشمهنين دورومونو اؤيرهنمهك اوچون اله گئچيريلهن ياغي و يا ياخالانان اسير آنلاميندادير. "تيل توتماقTıl Tutmaq " فئعلي، اسير آلماق دئمهكدير.
بولونBulun (اسير)
اسير آنلامي داشييان توركجه كلمهلهردهن بيري ده "بولون" كلمهسيدير. گنهلده بوراداكي اسيرليكدهن آماج، ساواش اورتاميندا اله گئچيريلهن ياغي دئييل، مجازي و سانال آنلاملارداكي اسارهتدير. اؤرنهيين "سئوگي بولونو" (اسير عشق). اسكي توركجهده بو كلمهنين "بولقونBulqun " بيچيمي "جاريه" و كؤله آنلاملاريندا ايشلهنيبدير. اسير ائتمهك آنلاميندا اولان "بولناماق" فئعلي ده، "بولون" كلمهسيندهن تؤرهديلميش بير كلمهدير.
ايلينمهكİlinmәk (به گير افتادن)، ائليكElik (مستولي شده)
اسكي توركجهده گيره دوشمهك، اسير اولماق، توتوقلانماق و ياخالانماق آنلاملاريندا ايشلهديلهن فئعللهردهن بيري ده، "ايلينمهكİlinmәk " فئعليدير. "ايلينمهك" فئعلي "ايل.+-ين" بيرلهشمهسيندهن اولوشموشدور. بير يئره تاخيلماق و آسيلماق آنلاملاري دا بولونان بو كلمه، "ايليشمهكİlişmәk " فئعلي ايله كؤكدهشدير.
"ايليكİlik " و يا "ائليكElik " كلمهسي ايسه، ايستيلا ائديلميش آنلاميندادير و "ايلİl " كلمهسينده ن تؤرهميشدير. "ايلİl " و يا "ائلEl "ين، اسكي توركجهدهكي آنلاملاريندان بيري رام و موطيع، باريش ايچينده ياشايان بؤلگه و يا خالقدير. آشاغيداكي كلمهلهر عئيني كؤكهندهن تؤرهميشدير: "ائليك اولماقElik Olmaq " (استيلا كردن، مستولي شدن. معادل "ارك قورماقƏrk Qurmaq ")، "ائليكسهمهEliksәmә " (امپرياليسم، يئني دئگي). (تاويماقTavımaq ايسه ايشغال ائتمهك آنلاميندادير).
دوستاقDustaq (زندان)، دوستاقچي (Dustaqçı):
"توتساقTutsaq " كلمهسي، آزهربايجان توركجهسينده، "دوستاقDustaq "ا دؤنوشهركهن، آنلام گنيشلهمهسينه اوغراييب و "زندان" آنلاميني قازانميشدير ("بازداشتگاه"ين قارشيليغي "توتوق ائوي"دير). بو كلمه "دوساق" و "دوستاق"، "دوساقبون"، "دوستاقبان"، "دوستاخ بان" (سون اوچ كلمه زندانبان آنلاميندادير) و ... شكيللهرينده فارسجايا دا گئچميشدير. "توتساق" كلمهسينين "دوستاق" بيچيمي آلماسيندا ديليميزده داها اؤنجه وار اولان "دوزاقDuzaq –توزاقTuzaq " (تله، دام) كلمهسينه بنزهشمهنين ده ائتگيسي اولموشدور. بيز بو كلمهلهرين هر ايكيسينين،"توتساق"ي "زنداني" و "دوستاق"ي "زندان" آنلاميندا ديليميزده ايشلهتمهسيندهن ياناييق. "دوستاق" كلمهسيندهن تؤرهنهن "دوستاقچيDustaqçı " كلمهسي، زندانبان آنلاميندادير.
تونهكTünәk (سياه چال)
"تونهك" كلمهسي، "سياه چال" آنلاميندادير. ماحمود كاشقارلي بو كلمهني، بارسقان لهجهسينه عاييد دييه، اؤز ياپيتيندا ذيكر ائتميشدير. بو كلمه گئجهلهمهك آنلاميندا اولان "تونه" (-Tünə) فئعلينه، فئعلدهن آد دوزهلدهن -ك اكی اكلهنهرهك تؤرهنميشدير. "تونهمهك" فئعلينين كؤكهني، "بوگون ديليميزده "دونDün " دييه سؤيلهنهن و گئجه و قارانليق آنلاملاريندا اولان "تون" كلمهسيدير. آشاغيداكي كلمهلهر ده عئيني كؤكهندهن ياپيلميشدير: "دونهنDünәn " (ديروز)، "تونهرمهكTünәrmәk " (بير يئرين قارانليق اولماسي)، "تونهتمهكTünәtmәk " (بير قوناغي گئجه آغيرلاماق)، "تونهريكTünәrik " (سين، مزار)؛ آفشار لهجهلهرينده قوللانيلان "دونهكDünәk " ( ائو و بارق)، "تونلوكTünlük " (باجا، پنجره)، تونشوTünşü (شمعدان، چراغدان)، "تونولمهكTünülmәk " (اومودونو كسمهك). آزهربايجان توركجهسينده وار اولان "تون به تون دوشمهكTün bә tün düşmәk " تعبيريندهكي "تون" كلمهسي ده قارانليق مزار آنلاميندادير (قارشيلاشديرين "گون به گونGün bә gün " تركيبي ايله).
تورمهTürmә (حلفدوني)، تورمهچيTürmәçi (زندانبان)
زيندان آنلاميندا ايشلهديلهن كلمهلهردهن بيري ده "تورمه" كلمهسيدير. (تاتارجادا "تؤرمه Törmä"، آلتايجا و قيرقيزجادا "تورمؤ Türmö"، اؤزبهكجهده "تورماTurma "). ماحمود كاشقارلي دا بو كلمهني اؤز ياپيتيندا ذيكر ائتميشدير. تورمه كلمهسي ايسلاويان ديللهرينده (پولونياجا، روسجا، بئلاروسجا، اوكرايناجا، ...) گنيش بيچيمده ياييلميشدير. بير سيرا ديلچيلهر "تورمه" كلمهسينينين "تورTor " كؤكوندهن قايناقلانديغيني، "تور" كؤكونون ايسه "توتماق" و "توزاق"لا بيرليكده اسكي "توTu " كؤكوندهن گلديييني ايلهري سورموشلهر. اونو باغلاماق، چاتماق، ياپيشديرماق، ... آنلاملاريندا اولان "تور Tür-" فئعلي ايله ايلگيلهنديرهنلهر ده اولموشدور. عئيني كؤكهندهن گلهن"تورمهچيTürmәçi " كلمهسي، زندانبان آنلاميندادير.
قيسيقQısıq ، قيسيQısı (محبوس)
"قيسيق" و "قيسي" كلمهلهري، حاق و اركينليكلهري (آزادليقلاري) محدود ائديلميش كيمسه، محبوس دئمهكدير. عئيني كؤكهندهن اولان "قيسيلماقQısılmaq " ائيلهمي، قاچيب قورتولما يولو قالماماق؛ "قيسيتلاماق Qısıtlamaq" ائيلهمي تحجير و تحديد ائتمهك، حاق و آزادليقلارين سينيرلاريني دارالتماق؛ "قيسقيQısqı " چرچيوه و "قيسقاج Qısqac" كلمهسي انبردست دئمهكدير. اؤرنهيين "ايران ايسلام جومهورييهتينده، دين دئولهتي اينسانلاري و فارس شووئنيزمي اولوسلاري قيسيق دورومونا گتيرميشدير" (در جمهوري اسلامي ايران، دولت ديني انسانها و شونيسم فارس ملتها را به حالت محبوس در آورده است).
قينليقQınlıq (محبس)
زيندان آنلاميندا اولان توركجه كلمهلهردهن بيري ده، "قينليق" كلمهسيدير. بو كلمهنين كؤكهني، پيچاق و قيليج كيمي كسيجي آلهتلهرين قابي آنلاميندا اولان "قينQın "دير. "قينيقQınıq " (اوغوز بويلاريندان بيري) و "قيناماقQınamaq " (ايشكهنجه وئرمهك، جزالانديرماق، بير شئيه قين ياپماق) كلمهلهري ده عئيني كؤكهندهن تؤرهميش كلمهلهردير.
بوغاييچيBoğayıçı ، بوغاييليقچيBoğayılıqçı (زندانبان)
بو كلمهلهرين اسكي بيچيملهري، "بوغاغوچيBoğağuci " و "بوغاغولوقچوBoğağuluqçu " اولوب، كؤكهنلهري ايسه، "بوغماق" ائيلهميدير. "بوغماق" اسكي توركجهده قوماش ايچينده باغلاماق، سارماق، ييغماق، ايپله باغلاماق، بوغماق و ... آنلاميندا ايدي. آشاغيداكي كلمهلهر عئيني كؤكهندهن تؤرهميشدير: "بوغازBoğaz "، "بوخچاBoxça "، "بوغماBoğma " (قادينلارين قوللانديقلاري بير چئشيت سوسلهمه)، "بوغتاقBoğtaq " (دهيهرلي داشلاري اولان بير چئشيت قادين بؤركو)، "بوغلاماقBoğlamaq " (بوخچالاماق).
قازاماتQazmat :
"قازامات" قوزئي آزهربايجاندا زيندان آنلاميندا ايشلهديلهن كلمهلهردهندير. اورتا چاغ آوروپاسيندا "قازامات"، قالا دووارلارينين آلت قالين بؤلومونده داشدان و يا كرپيجدهن ياپيلميش و توپلارين يئرلهشديريلدييي اوداجيقلار، و ها بئله ساواش گميلهري گؤودهسينده توپ و توفهكلهرين يئرلهشديريلدييي دئشيكلي يئرلهر آنلاميندا ايدي. بو كلمه تورك كؤكهنلي دئييلدير.
قازامات، لاتين ديللهريندهن (لاتين، ايتاليان، پورتئگيز، ايسپانيول، فيرانسيز، ....) اؤتهكي آوروپا ديللهرينه، باشقا ديللهره و بو آرادا روسجا آراجيليغي ايله قوزئي آزهربايجاندا تورك لهجهلهرينه گئچهن بير كلمهدير. قازامات كلمهسينين كؤكهني ايله ايلگيلي بير نئچه گؤروش اورتايا آتيلميشدير. او جوملهدهن بو كلمهنين لاتينجه كؤكهنلي "كاسا Casa" (ائو) ايله "ماتتا Matto" (گرچهك اولمايان، قارانليق) بيرلهشمهسيندهن اورتايا چيخديغي و گيزلي، قاپالي اودا آنلاميندا اولدوغو ايدديعا ائديلميشدير. باشقا بير گؤروشه گؤره "قازامات"، ايسپانيولجا - پورتئگيزجه كؤكهنلي اولوب و "ساللاخانا" آنلاميندا اولان "كاسا دئ ماتانزا Casa de Mata, Matanza" كلمهسينين قيسسالديلميش بيچيميدير. (لاتينجه "ماكتارئي Mactare" كلمهسي "ساللاخليق ائتمهك" آنلاميندادير و "ماتادور"لا عئيني كؤكدهندير). قازامات كلمهسينين آوروپا ديللهرينده سؤيلهنيش-يازيليشي بئلهدير: Casemate Casamat, (اينگليز)، Casemate, Casamatta, Casamat (ايتاليان)، Casematte, Kasematte (آلمان)، Kasematte (دانيماركا)، Kazemat (هولاندا)، Kasematt (ايسوئچ)، Kazematu (روس)، Chasmate, Casemate (پولونيا)، Casamatta (لاتين)، Chasmate Casemate, (فيرانسيز).
فارسجا-توركجه سؤزلوك:
اسير گرفتن: تيل توتماقTıl Tutmaq
اسير: تيلTıl (اسيري كه از دشمن گرفته شود)، بولونBulun (مجازي آنلامدا، اسير عشق ، سئوگي بولونو)
بازداشت شدن: توتوقلانماقTutuqlanmaq
بازداشت شده: توتوقلوTutuqlu ، توتوقTutuq
بازداشت كردن: توتوقلاماقTutuqlamaq
بازداشتگاه: توتوق ائويTutuqevi
بازداشتي: توتوقلوTutuqlu ، توتوقTutuq
بدون بازداشت: توتوقسوز Tutuqsuz
به دست افتادن: توتوقلاشماقTutuqlaşmaq
حبس كردن: قيسيتلاماقQısıtlamaq
حلفدوني: تورمهTürmә
دستگير شدن: ياخالانماقYaxalanmaq
دستگير كردن: ياخالاماقYaxalamaq
رهين: توتوTutu ، توتاقTutaq
رهينه: توتوTutu ، توتاقTutaq
زندان: دوستاقDustaq ، تورمهTürmә (حلفدوني)، تونهريكTünәrik (سياه چال)، قينليقQınlıq (محبس)
زندانبان: تورمهچيTürmәçi ، دوستاقچيDustaqçı ، بوغاييچيBoğayıçı ، بوغاييليقچي Boğayılıqçı
زنداني شدن: بولنانماقBulnanmaq ، توتساقلانماقTutsaqlanmaq ، بركلهنمكBәrklәnmәk ، يازيقلانماقYazıqlanmaq (بير سوچ اوچون)
زنداني كردن: بولناماقBulnamaq (بيرئيسهل)، توتساقلاماقTutsaqlamaq (توپلومسال، بير ايدئال اوغروندا)، بركلهمهكBәrklәmәk ، توتسوقماقTutsuqmaq ، يازيقلاماقYazıqlamaq (بير سوچ اوچون)
زنداني: توتساقTutsaq ، قيسيق Qısıq، قيسي Qısı (محبوس)
سياه چال: تونهكTünәk
گرفتار شدن: ايلينمهكİlinmәk
گرفتار: توتقون Tutqun
گروگان: توتوTutu ، توتاق Tutaq
گير افتادن: ايلينمهكİlinmәk
مانع شدن: آلي قويماق Alı qoymaq
محبس: قينليقQınlıq
محبوس: قيسيق Qısıq، قيسي Qısı
مستولي شده: ائليك Elik
نگهداشتن موقتي (رهگذران در خيابان): آلي قويماقAlı qoymaq
سؤزلوك: توركجه-فارسجا
آراجيليقAracılıq : واسطه گي، وساطت
ارسهكƏrsək : زن مردباز (كلمه هرزه در زبان فارسي از همين ريشه است)
اركينليكƏrkinlik : آزادي
اكلهنمهكƏklәnmәk : اضافه شدن
آلي قويماق Alı qoymaq: مانع شدن، نگهداشتن موقتي (رهگذران در خيابان)
آنلاشماAnlaşma : موافقت نامه، توافقنامه
آنلامAnlam : معني
اوداجيقOdacıq : اتاق كوچك، اتاقك
اورتاچاغortaçağ : قرون وسطي
اؤزگونÖzgün : اصلي، اصيل
اوسونUsun : خانواده، عاييله
اولايOlay : حادثه، اتفاق
اولكوÜlkü : ايدئال
اولوسUlus : ملت
اويساقUysaq : ساده لوح
ائديمليEdimli : مجهول (در دستور زبان، ائتمهك مصدهريندهن)
آيريشماAyrışma : افتراق، انشقاق
ائش آنلاميEşanlamlı : مترادف
ائشEş : همسر
ائليك Elik: مستولي شده، مطيع شده، به اطاعت در آورده شده
ايلينمهكİlinmәk : گير افتادن، گرفتار شدن، اسير شدن، بازداشت شدن، زنداني شدن
ائيلكسهمهEliksәmә : امپرياليسم
ائيلهمEylәm : فعل، عمل (ائيلهمهك مصدهريندهن)
بركلهمكBәrklәmәk : زنداني كردن، به زندان انداختن
بركلهنمهكBәrklәnmәk : زنداني شدن
بنزهشمهBәnzәşmә : تشابه
بوغاييچيBoğayıçı : زندانبان
بوغاييليقچيBoğayılıqçı : زندانبان
بوغتاقBoğtaq : نوعي كلاه زنانه با سنگهاي قيمتي
بوغلاماقBoğlamaq : در بخچه كردن
بولقونBulqun : جاريه، غلام
بولناماق Bulnamaq: زنداني كردن (به سببي شخصي)
بولنانماقBulnanmaq : زنداني شدن (به سببي شخصي)
بولون Bulun: اسير (معناي مجازي، اسير عشق= سئوگي بولونو)
بيتگيBitgi : گياه
بيچيمBiçim : فرم
تاويماق Tavımaq: اشغال كردن
تپهرTәpәr : خبر (دده قورقوت كيتابيندا)
توپلومسالToplumsal : اجتماعي
توتاجاقTutacaq : دسته (يك جسم)
توتاق Tutaq: گروگان، رهين، رهينه
توتساقTutsaq : زنداني
توتساقلاماق Tutsaqlamaq: زنداني كردن (به سببي اجتماعي)
توتساقلانماقTutsaqlanmaq : زنداني شدن (به سببي اجتماعي)
توتسوقماقTutsuqmaq : زنداني شدن
توتقون Tutqun: گرفتار
توتوTutu : رهينه، رهين، گروگان
توتوق ائويTutuqevi : بازداشتگاه
توتوقTutuq : بازداشت شده، بازداشتي
توتوقسوز Tutuqsuz : بدون بازداشت
توتوقلاشماقTutuqlaşmaq : به دست افتادن
توتوقلاماقTutuqlamaq : بازداشت كردن
توتوقلانماقTutuqlanmaq : بازداشت شدن
توتوقلوTutuqlu : بازداشت شده، بازداشتي
تورمه Türmә: حلفدوني
تورمهچيTürmәçi : زندانبان
توزاقTuzaq : تله، دام
توشهمهلTüşәmәl : مامور دولت، كارمند
توفهكTüfək : تفنگ
تومسهكTümsək : برآمدگي
تونشوTünşü : شمعدان، چراغدان (تون+-شو، قونشو كيمي)
تونلوكTünlük : باجه، پنجره
تونهرمهكTünərmək : تاريك شدن
تونهريكTünәrik : قبر، مزار سياه
تونهكTünәk : سياه چال
تونولمهكTünülmәk : قطع اميد كردن
تيل توتماقTıl Tutmaq : اسير گرفتن (در جنگ)
تيلTıl : اسيري كه در جنگ از دشمن گرفته شود
داغساقDağsaq : كوهستاني
دودوDudu : مامور عاليرتبه، كارمند عاليرتبه (چين كؤكهنلي)
دوستاقDustaq : زندان
دوستاقچيDustaqçı : زندانبان
دونهكDünәk : خانه، كاشانه (آفشار آغيزلاريندا)
دئشيكليDeşikli : سوراخدار
ساغلاماقSağlamaq : تامين كردن
سانالSanal : مجازي
ساواشيمSavaşım : مبارزه، مجادله
ساوساقSavsaq : اهمالكار
سؤزلهشمهSözlәşmә : عهدنامه، تعهدنامه
سوساقSusaq : ظرف آب
وسلهمهSüslәmә : زينت
سينSin : مزار، قبر
سينيرSınır : مرز، حد
قاپاليQapalı : سرپوشيده
قارشيليقQarşılıq : معادل
قاورامQavram : مفهوم ("قاوراماق" مصدهريندهن)
قورامQuram : رتبه
قورامليQuramlı : رتبه دار، داراي رتبه
قوشوتQoşut : موازي
قوماشQumaş : پارچه
قوموتانQomutan : فرمانده ("قوموتماق" مصدهريندهن= به جوش آوردن، به هيجان آوردن)
قونوQonu : موضوع
قيسقاجQısqac : انبردست ("قيسماق" مصدهريندهن)
قيسقي Qısqı: چهارچوب
قيسي Qısı: محبوس
قيسيتلاماقQısıtlamaq : حبس كردن، محدود و تحجير كردن
قيسيق Qısıq: محبوس
قيسيلماقQısılmaq : راه فرار نداشتن
قينQın : غلاف
قيناماقQınamaq : سرزنش كردن
قينليقQınlıq : محبس
كؤكدهشKökdəş : همريشه
كؤكهنKökәn : منشا، ريشه
كؤلهKölə : بنده
گؤركسؤزGörksöz : ادبيات
گؤستهريGöstәri : تظاهرات
گؤودهGövdә : بدنه
نسنهNəsnə : شئي، چيز
وئرگيVergi : ماليات
ياپيتYapıt : اثر
ياخالاماقYaxalamaq : دستگير كردن
ياخالانماقYaxalanmaq : دستگير شدن
ياخلاشيقYaşlaşıq : تقريبا
يارقيلانماقYarqılanmaq : محاكمه شدن
يازيقلاماقYazıqlamaq : دستگيري شخصي به سبب جرمي كه انجام داده است، زنداني كردن يك مجرم
يازيقلانماق Yazıqlanmaq: زنداني شدن يك مجرم (به سبب جرم)
ياسالYasal : قانوني
ياغيYağı : دشمن
يانا اولماقYana olmaq : طرفدار بودن
يورتداشYurtdaş : همكشوري
يوكوملوYükümlü : مكلف، موظف
گرچهيه هو!!!
